Sklep e-żagle - Żeglarstwo Serwis e-żagle - Żeglarstwo Forum e-żagle - Żeglarstwo

e-zagle : Strona główna
Strona główna

Przyrządy i przybory nawigacyjne

Autor: Marcin Gębka, e-mail: ezagle@ezagle.pl
E-mail


Mega katalog czarterów zagranicznych

CZARTERY ZAGRANICZNE

SKLEP

FORUM

LINKI
Dodaj link
Wyróżnij link

OGŁOSZENIA
Zamieść ogłoszenie
Wyróżnij ogłoszenie

METEOROLOGIA
Chmury
Prognozy
Zachmurzenie
Skala Beauforta
Skala Pedersena

MEDYCYNA
Choroba morska
Hipotermia
Opalanie
Przeziębienie

NAWIGACJA
Alfabet Morse'a
MKS
Przyrządy i przybory nawigacyjne
Skala widzialności
Znaki żeglugowe

PRAWO

SKRZYNIA BOSMANA
Nici

SŁOWNICZEK

TAWERNA
Coś dla brzucha
Coś dla ducha

ŻAGLOWCE

O NAS
Regulamin
Reklama
Współpraca
Umowa reklamowa

Podoba Ci sie nasz portal?
ZAGŁOSUJ!

Ranking stron żeglarskich.
Toplista serwisu e-żagle
Najlepsze strony poświęcone żeglarstwu
Żeglarstwo, Żagle - Ranking
Sail Rank
Lista najciekawszych stron związanych z morzem.

Przyrządy nawigacyjne:

 

Przybory nawigacyjne:

  • cyrkiel,
  • trójkąt nawigacyjny,
  • ołówek,
  • gumka,
  • szkło powiększające,
  • stół nawigacyjny.

Kompas

Służy do określania kierunków. Pierwszy kompas, czyli obracający się na ostrzu igły magnes sztabkowy (zespół magnesów) na stałe powiązany z 16 rumbową (początkowo) różą wiatrów, skonstruował Flavio Gioi z Amalfii. Około 1300 roku udoskonalił on pierwotną prymitywną busolę (w postaci namagnesowanej igły pływającej na kawałku drewienka w amagnetycznym naczyniu). Klasyczną - w dzisiejszym znaczeniu - postać kompasu stworzył około 1550 roku Hieronim Cardano. Umieścił on to proste, lecz jakże precyzyjne urządzenie, w chroniącym je przed wstrząsami zawieszeniu, w ten sposób, że niezależnie od kołysania się statku róża wiatrów cały czas pozostawała w pozycji, mniej więcej, horyzontalnej. Forma ta pozostała praktycznie niezmieniona do czasów obecnych, chociaż powstało wiele odmian kompasu:

  • okrętowe,
  • lotnicze,
  • górnicze,
  • wiertnicze,
  • podwójne,
  • żyrokompasy,
  • radiokompasy,
  • kompasy transduktorowe.

Interesujące nas okrętowe kompasy magnetyczne generalnie dzielą się na dwie kategorie:

  • kompasy suche, dzisiaj używane sporadycznie na stanowiskach wzorcowania kompasów rozmaitych instytucji klasyfikacyjnych,
  • kompasy mokre, wszechobecne na łodziach, jachtach i statkach (choć na tych ostatnich spełniają funkcje jedynie pomocnicze, wyparte powszechnie przez żyrokompasy i - równolegle coraz częściej - kompasy transduktorowe.)

Mokre kompasy magnetyczne można podzielić na:

  • klasyczne - z zewnętrznym kociołkiem zawieszonym kardanowo w odpowiedniej obudowie,
  • sferyczne, różniące się od klasycznych konstrukcją, w której kardan, zespół magnesów i róża wiatrów umieszczone są wspólnie w jednej, szczelnie zamkniętej obudowie. Cechą zewnętrznie je wyróżniającą jest będąca wycinkiem kuli, sferyczna, przezroczysta pokrywa. Kompasy sferyczne ze względu na sposób ich mocowania i odczytu dzielimy na: pionowe i poziome.

Kompas mokry różni się od suchego tym, że jego wnętrze w całości wypełnione jest niezamarzającym płynem w postaci wysokoprocentowego spirytusu (kompasówka), lub mieszaniną spirytusu i wody destylowanej lub też (niestety w nowszych konstrukcjach coraz częściej) rozmaitymi glikolami. Płyn służy do tłumienia drgań róży wiatrów, pochodzących np. od wibracji silnika. Szczegółem konstrukcyjnym różniącym oba rodzaje jest jeszcze membrana, która w kompasie mokrym niweluje skutki rozszerzalności cieplnej wypełniającej go cieczy.

Kompas, w odróżnieniu od busoli (która jest podpartą w środku ciężkości namagnesowaną igłą) pokazuje wszystkie kierunki jednocześnie, a to za przyczyną róży kompasowej, trwale powiązanej z kierunkowym układem magnesów, skonstruowanym tak by zawsze ustawiał się w linii miejscowego południka magnetycznego. Zatem układ kierunkowy i w ślad za nim punkt zaznaczony na róży wiatrów jako N będzie wskazywał kierunek na południowy biegun magnetyczny Ziemi. Co stanie się jasne, gdy sobie przypomnimy, że bieguny jednoimienne się odpychają, przyciągają zaś się bieguny różnoimienne. Jeśli zatem oznaczyliśmy na niebiesko biegun magnesu sztabkowego, zaznaczając go w ten sposób jako N to, gdy napotka on jakiś inny magnes sztabkowy (a pole magnetyczne Ziemi, w uproszczeniu zachowuje się w ten sposób jakby właśnie było magnesem sztabkowym) to przyciągnie do siebie biegun S. Ponieważ nie ma żadnej innej metody na określenie biegunów jak tylko ich wzajemne na siebie oddziaływanie, zatem kwestia ich nazwania jest umowna. Trzymamy się zasady, że południowy biegun magnetyczny Ziemi lokuje się w okolicach północnego bieguna geograficznego, który jak wiadomo jest punktem, gdzie pion pokrywa się z osią obrotu kuli ziemskiej. W okolicach, bo na nieszczęście wszystkich nawigatorów oba te bieguny się nie pokrywają. Co więcej położenie biegunów magnetycznych stale się zmienia, zatem mogą służyć jako punkt odniesienia tylko w ograniczonym stopniu. W odróżnieniu od osi obrotu globu, która też co prawda zmienia ciągle swoje położenie, ale w stopniu nieporównanie mniejszym (pierwsi kartografowie o drobnym tym fakcie nie wiedzieli, w związku z czym siatki prawie wszystkich używanych współcześnie map nawigacyjnych oparte są o geograficzny układ biegunowy).

Dobrze, południk geograficzny można wziąć z mapy, która w przybliżeniu obrazuje rzut powierzchni terenu na płaszczyznę, ale układ kierunkowy magnesów nie będzie chciał pokazywać rzutu, tylko ustawi się biegunem ujemnym w stronę dodatniego bieguna pola magnetycznego Ziemi, który jest punktem fizycznym, nie dość, że w wysokich szerokościach, to położonym jeszcze głęboko pod powierzchnią. Gdybyśmy więc magnes sztabkowy zawiesili, w jego środku ciężkości, swobodnie na nici to ustawi się on w płaszczyźnie południka magnetycznego i wskazując na biegun, odchyli się od poziomu o kąt zwany inklinacją magnetyczną. Nie jest to zjawisko bagatelne, zważywszy, że na szerokości 54 stopnie N, kąt ów wynosi ponad 69 stopni, zaś na szerokości geograficznej 77N aż 81 stopni - czyli magnes patrzy prawie pionowo w dół. Z oczywistych względów konstrukcja kompasu musi przewidywać możliwość kompensacji tego odchylenia, tak by róża wiatrów była ustawiona mniej więcej poziomo. Mniej więcej, bo kłopot w tym, że inklinacja zmienia się równoleżnikowo, a w okolicach równika zamienia się na przeciwną. Adjustację przeprowadza się ciężarowo umieszczając w układzie kierunkowym lub róży wiatrów odpowiednią przeciwwagę. Biorąc pod uwagę fakt, że ilościowo, lwia część żeglugi odbywa się w średnich szerokościach, można tak wyważyć różę wiatrów by jej odchylenia od poziomu nie przekraczały +/- 20 stopni. Jeśli jednak wybieramy się w wysokie szerokości geograficzne, to istnieje konieczność zwrócenia uwagi na tą właściwość kompasu i odpowiedniej jego adiustacji, najlepiej w wyspecjalizowanym w tym kierunku warsztacie.

Każdy kompas powinien posiadać swoją metrykę, gdzie jest indywidualnie cechowany, ze wskazaniem ewentualnych błędów i poprawek. W warunkach polskich, musi też być atestowany co pięć lat przez upoważniony przez PRS zakład atestacji kompasów. W " Zaświadczeniu badania magnetycznego kompasu okrętowego", które należy pilnie przechowywać w papierach okrętowych, podana jest; data badania i data następnego badania, cechy indywidualne kompasu - rodzaj typ i numer, błędy wskazania na poszczególnych kierunkach, półokres wahań, błąd wleczenia przy obrocie o 180 stopni w ciągu pół minuty, moment magnetyczny róży kompasowej i poziom składowej poziomej H pola magnetycznego Ziemi w czasie badania. Prawdę powiedziawszy dla użytkownika istotne są błędy wskazań na poszczególnych kierunkach i data następnego badania.

Na jachcie powinny znajdować się dwa kompasy: główny i sterowy. Pierwszy umiejscowiony na śródokręciu służy do prowadzenia nawigacji, sterowy natomiast umieszczony koło sternika służy do utrzymywania kursu.

Góra strony.

Namiernik (pelengator)

Służy do dokonywania namiarów, tj. kierunków od obserwatora do widocznego przedmiotu na widnokręgu. Współpracuje on z kompasem, na którym montuje się podstawę namiernika tak, aby jej środek pokrywał się ze środkiem tarczy kompasowej. Następnie nitkę celownika trzeba nakierować na środek namierzonego przez szczerbinkę przedmiotu i odczytać namiar z tarczy kompasowewej nakierowując lusterko przy celowniku.

Góra strony.

Log

Służy do pomiaru prędkości i przebytej drogi. Stosowane są logi: burtowy, ręczny, elektromagnetyczny, elektroniczny i mechaniczny. Burtowy polega na zmierzeniu czasu jaki zajmie przepłynięcie pomiędzy dwoma punktami zaznaczonymi na burcie jachtu rzuconemu do wody przedmiotowi. Prędkość w węzłach uzyskuje się dzieląc podwójną długość przebytej drogi w metrach przez zmierzony czas w sekundach. Log ręczny składa się z logliny z węzłami zawiązanymi na niej w określonych, równych odległościach oraz deski w kształcie wycinka koła, obciążonej tak, aby utrzymywała się w wodzie pionowo.

Góra strony.

Sonda

Służy do pomiaru głębokości. Najprostszą sondę, tzw. ołowiankę stanowi ciężarek i wyskalowana wplecionymi w nią kolorowymi szmatkami sondolina. Niebieski kolor szmatki oznacza 5 m, czerwony 10 m, biały 15 m, żółty 20 m. Wrzucając ją do wody łatwo jest określić głębokość o ile oczywiście ciężarek znajduje się dokładnie pod sądującym.

Innym rodzajem sondy jest echosonda, której działanie polega na wysyłaniu i odbieraniu sygnałów ultradźwiękowych, a czas jaki im zajmuje dotarcie do dna i powrót do odbiornika pozwala na określenie głębokości.

Góra strony.

Sekstant

Precyzyjny, optyczny przyrząd nawigacyjny służący do mierzenia wysokości ciał niebieskich i kątów poziomych między widocznymi ze statku znakami nawigacyjnymi. Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa sexta, to znaczy szósta część, ponieważ kątomierz - limbus - podstawowa część przyrządu stanowi wycinek równy jednej szóstej okręgu koła. Pomiar za pomocą sekstantu polega na wycelowaniu lunetki na horyzont i obracaniu ruchomym ramieniem (alidadą) do momentu, kiedy obraz obserwowanego ciała, odbity w dwu lusterkach, pokryje się z horyzontem. Kąt odczytuje się na skali wygrawerowanej na limbusie przy pomocy noniusza. Sekstant wypierany jest obecnie przez system nawigacji satelitarnej - GPS.

Góra strony.

Chronometr

Dokładny zegar o specjalnej konstrukcji, którego wskazania służą do obliczeń astronomicznych pozwalających określić pozycję jachtu na morzu.

Góra strony.

GPS

System nawigacji satelitarnej o ogólnoświatowym zasięgu wykorzystujący fakt, iż wysyłany sygnał zmienia swoją moc w zależności od położenia satelity. Pierwszy system GPS stworzyli amerykanie na potrzeby wojska. GPS jest niezwykle dokładny, ale wprowadzono do niego "poprawkę" - błąd ("antyterrorystyczny") rzędu kilkudziesięciu metrów. Pomimo tego pozwala on określić pozycję dokładniej niż udaje się to za pomocą tradycyjnych metod nawigacyjnych. Jego dokładność, zależna od ilości kanałów (najlepsze odbierają 12 lub więcej) oraz od tego ile może złapać satelitów na raz, umożliwia bezpieczną żeglugę, a nawigacja staje się mniej uciążliwa. Trzeba jednak pamiętać, że niektóre przeszkody nawigacyjne mogą leżeć w granicy "błędu".

Poza wspomnianym "błędem", który można zniwelować specjalnymi przystawkami (DGPS - odbiorniki różnicowe) mankamentem GPS-u (jak każdej elektroniki) jest brak odporności na wilgoć i potrzeba zasilania. Ponadto GPS ręczny, bez anteny, w otwartym miejscu, narażony jest na wydłużony czas wyszukiwania pozycji (takielunek, żagle, nadbudówka) - co łączy się z dużym poborem energii i mniejszą dokładnością. Aby temu zapobiec należy stosować antenę zewnętrzną. GPS potrafi niestety również przekłamywać pozycję, nawet o kilkanaście mil. Po skonfrontowaniu pozycji z poprzednią (zapisaną na mapie) błędu takiego nie sposób jednak nie zauważyć.

Mimo to GPS znacznie podwyższa bezpieczeństwo na jachcie. Ma np. funkcję zapamiętania pozycji przez wciśnięcie jednego klawisza (wypadnięcie za burtę). Niektóre modele posiadają również wbudowaną mapę i znaki nawigacyjne.

Góra strony.


Internetowy sklep e-żagle.

NAWIGACJA

 

Copyright 1999-2010
MARCIN GĘBKA

Valid HTML 4.01 Transitional
Góra strony.